علت کم شدن فشار آب و نیامدن آب از شیر؛ راهنمای رفع گرفتگی شیرآلات
حتماً برایتان پیش آمده. صبح از خواب بیدار میشوید، دستتان را زیر شیر آب میبرید، شیر را باز میکنید، اما خبری از آب نیست. نه اینکه کسی آب لولهکشی را قطع نکرده باشد. نه. همسایهها آب دارند. مشکل فقط مربوط به شیرآلات خانه شما است. یا شاید حمام که چند روز از آن استفاده نکردهاید، حالا شیر آن گرفته و آب نمیدهد.
خیلی از مردم فکر میکنند این مشکل فقط برای خانههای قدیمی پیش میآید. اما اشتباه میکنند. در خانههای نوساز هم بعد از مدتی همین اتفاق میافتد. در این مقاله میخواهیم بفهمیم چرا شیرآلات و لولهها گرفته میشوند، چه موادی این گرفتگی را ایجاد میکنند، و مهمتر از همه اگر شیر خانه شما گرفته، چطور بدون اینکه به آن آسیب بزنید، دوباره راه بیندازید.
- رسوب؛ مهمترین عامل گرفتگی شیرآلات و کاهش فشار آب
- چه عواملی بهجز رسوب باعث گرفتگی لوله و شیر میشوند؟ بررسی کامل دلایل
- چگونه بفهمیم شیر آب چه نوع گرفتگی دارد؟ (روشهای تشخیص ساده و سریع)
- چگونه شیر آب گرفته را بدون آسیب و خراب شدن باز کنیم؟
رسوب؛ مهمترین عامل گرفتگی شیرآلات و کاهش فشار آب
برویم سراغ اصل ماجرا. چیزی که باعث میشود شیرآلات و لولههای خانه شما بعد از مدتی بگیرند و آب ندهند، یک مهمان ناخوانده اما بسیار آشنا است: رسوب.
رسوب همان لایه سفید و سختی است که بعد از مدتی دور سردوشی شیر آب، اطراف دوش حمام، یا ته کتری میبینید. خیلی از مردم فکر میکنند این لایه سفید فقط ظاهر شیرآلات را زشت میکند. اما اشتباه میکنند. همین رسوب میتواند آرام آرام راه آب را ببندد و شیر شما را از کار بیندازد.
این رسوب از کجا میآید؟
آبی که از لولههای شهر به خانه شما میرسد، خالص و بدون مواد دیگر نیست. این آب در دل خود املاح و مواد معدنی مختلفی دارد. مهمترین این املاح، کلسیم و منیزیم هستند. این دو ماده در آب حل شدهاند و دیده نمیشوند. اما وقتی آب گرم میشود یا روی یک سطح میماند و تبخیر میشود، این املاح از آب جدا میشوند و به صورت یک لایه سفت و سفید روی آن سطح مینشینند.
به آبی که املاح کلسیم و منیزیم آن بالاست، در اصطلاح آب سخت میگویند. هر چه آب سختتر باشد، رسوب بیشتری تولید میکند. خیلی از مناطق ایران آب سخت دارند.
رسوب چطور شیر را میگیرد؟
شیرآلات چند بخش حساس دارند. مهمترین آنها سردوشی یا پرلاتور است. این همان قطعهای است که ته هر شیری پیچ شده و آب را به صورت پراکنده و حبابدار بیرون میفرستد. داخل این قطعه یک توری ریز و چند شیار باریک وجود دارد. آب از لا به لای این توری و شیارها عبور میکند تا پخش شود.
اینجا دقیقاً جایی است که رسوبها کمین کردهاند. ذرات ریز رسوب که در آب شناور هستند، به این توری ریز میچسبند. کمکم لایه روی لایه رسوب جمع میشود تا جایی که توری کاملاً گرفته میشود. آب دیگر نمیتواند از آن عبور کند. نتیجه میشود شیری که باز میکنید اما یا آبی نمیآید یا فقط یک قطره قطره ضعیف میچکد.
رسوب فقط سردوشی را نمیگیرد
توری سردوشی تنها جایی نیست که رسوب در آن جمع میشود. داخل لولههای آب گرم، قضیه حساستر هم هست. وقتی آب گرم در لولهها جریان پیدا میکند، رسوب بیشتری ته مینشیند. به مرور زمان، لولهها از داخل باریک و باریکتر میشوند. قطر لوله که کم شود، فشار آب پایین میآید و به شیرها آب کمتری میرسد.
همین رسوبها هستند که بعد از مدتی شیرهای ترموستاتیک، شیرهای اهرمی، و حتی شیرهای توپی را از کار میاندازند. رسوب روی قطعات متحرک داخل شیر مینشیند، مانع حرکت درست آنها میشود، و دیگر شیر درست باز و بسته نمیشود.
حالا میریم سراغ بخش بعدی. اینکه غیر از رسوب، چه چیز دیگری میتواند لولهها و شیرآلات را بگیرد.
چه عواملی بهجز رسوب باعث گرفتگی لوله و شیر میشوند؟ بررسی کامل دلایل
رسوب قاتل شماره یک شیرآلات است، اما تنها قاتل نیست. چند عامل دیگر هم میتوانند لولهها و شیرهای خانه شما را از کار بیندازند. بعضی از آنها حتی از رسوب هم خطرناکتر هستند.
قاتل دوم؛ خردهریزهای آهن و لولههای قدیمی
اگر خانه شما قدیمی است یا لولهها از جنس آهن سیاه یا گالوانیزه هستند، یک مشکل مهم دیگر هم دارید. این لولههای فلزی بعد از سالها از داخل زنگ میزنند. ذرات زنگ آهن کمکم از دیواره لوله جدا میشوند و همراه آب حرکت میکنند. این ذرات ریز سیاه و قهوهای وقتی به شیرآلات میرسند، داخل سردوشی و درزهای ریز جمع میشوند و مثل سیمان سفت میشوند. گرفتگی ناشی از زنگ آهن معمولاً از رسوب سفتتر و مقاومتر است.
قاتل سوم؛ شن، ماسه و گلولای
آبی که از لولههای شهری وارد خانه میشود همیشه کاملاً تمیز نیست. گاهی بعد از تعمیرات شبکه آب یا پس از سیل و باران شدید، شن، ماسه و گلولای وارد لولهها میشود. این ذرات وقتی کنار هم جمع میشوند، لایهای فشرده ایجاد میکنند که جریان آب را کم میکند. سردوشی شیر معمولاً اولین جایی است که این ذرات در آن گیر میکنند.
قاتل چهارم؛ خردههای واشر و قطعات پلاستیکی
داخل شیرآلات واشرهای لاستیکی و پلاستیکی وجود دارد. بعد از چند سال استفاده، این واشرها کمکم فرسوده میشوند و تکهتکه میشوند. این خردهها در آب حرکت میکنند و در سردوشی یا مغزی شیر گیر میافتند. این ذرات پلاستیکی نه با اسید حل میشوند و نه با فشار آب بهراحتی خارج میشوند. از طرف دیگر، همین خردهها مسیر نشستن رسوب و زنگ آهن را هم راحتتر میکنند.
قاتل پنجم؛ چربی و روغن
شاید عجیب باشد، اما چربی و روغن هم میتوانند باعث گرفتگی شوند. در آشپزخانه، ذرات ریز چربی هنگام شستوشوی ظروف وارد آب میشوند. این چربیها به دیواره داخلی لولهها میچسبند. بعد از مدتی، رسوب روی این لایه چرب مینشیند و یک لایه سخت و چسبنده تشکیل میدهد که بهسختی پاک میشود.
قاتل ششم؛ گرفتگی لوله اصلی پشت دیوار
گاهی مشکل از خود شیر نیست. گاهی لوله اصلی پشت دیوار دچار گرفتگی میشود. در این حالت، فشار آب در کل خانه کم میشود. وقتی فقط یک شیر مشکل دارد، بقیه شیرها خوب کار میکنند، اما وقتی لوله اصلی گرفته باشد، همه شیرها آب کم یا حتی قطع دارند. این نوع گرفتگی معمولاً در پیچها و اتصالات اصلی لوله اتفاق میافتد.
چگونه بفهمیم شیر آب چه نوع گرفتگی دارد؟ (روشهای تشخیص ساده و سریع)
حالا که فهمیدیم چند نوع عامل باعث گرفتگی شیرآلات میشود، باید تشخیص بدهیم در خانه ما کدام مشکل وجود دارد. فرق گذاشتن بین انواع گرفتگی خیلی مهم است، چون هر کدام راهحل مخصوص خودش را دارد. اگر اشتباه تشخیص بدهید، ممکن است شیر را خراب کنید.
نشانههای گرفتگی رسوبی
اگر مشکل از رسوب باشد، معمولاً شیرهای آب گرم زودتر از شیرهای آب سرد دچار گرفتگی میشوند، چون آب گرم رسوب بیشتری ایجاد میکند. وقتی شیر را باز میکنید، آب یا اصلاً نمیآید یا فقط قطرهقطره و خیلی ضعیف خارج میشود. اگر سردوشی شیر را باز کنید، یک لایه سفید و سفت دور توری میبینید. این لایه با سرکه یا مواد ضد رسوب بهراحتی از بین میرود.
نشانههای گرفتگی زنگ آهن
اگر خانه شما لولههای فلزی قدیمی دارد، احتمال گرفتگی زنگ آهن بالاست. در این حالت، آبی که از شیر بیرون میآید ممکن است رنگ قهوهای یا زرد داشته باشد. وقتی سردوشی شیر را باز میکنید، ذرات سیاه و قهوهای ریز داخل آن میبینید. این ذرات با سرکه حل نمیشوند و معمولاً باید با فشار آب یا برس کوچک تمیز شوند.
نشانههای گرفتگی شن و ماسه
اگر در منطقه شما اخیراً تعمیرات لولهکشی انجام شده یا بارندگی شدید آمده باشد، احتمال ورود شن و ماسه زیاد است. در این حالت، آب ممکن است کدر یا گلآلود باشد. وقتی سردوشی را باز میکنید، ذرات شبیه ماسه یا خاک نرم میبینید. این ذرات معمولاً با شستوشوی ساده خارج میشوند، اما ممکن است چند بار دوباره وارد لوله شوند تا کامل تمیز شود.
نشانههای گرفتگی ناشی از خرده واشر
اگر شیر شما چند سال کار کرده و بهتدریج دچار افت فشار شده، بدون اینکه رسوب یا زنگ مشخصی ببینید، احتمال خرابی واشرهای داخلی وجود دارد. در این حالت، شیر در هنگام باز و بسته شدن سفت کار میکند و ممکن است صداهای غیرعادی بدهد. خردههای واشر معمولاً خیلی ریز هستند و بهسختی دیده میشوند، چون همراه آب خارج میشوند.
یک راه سریع برای تشخیص
یک تست ساده انجام دهید: سردوشی شیر را باز کنید و توری آن را جدا کنید. سپس شیر را بدون سردوشی باز کنید. اگر فشار آب خوب شد، مشکل فقط از سردوشی است و با یک تمیزکاری ساده حل میشود. اما اگر بدون سردوشی هم فشار کم بود یا آب نمیآمد، مشکل داخل خود شیر یا لوله اصلی است و باید دقیقتر بررسی شود.
چگونه شیر آب گرفته را بدون آسیب و خراب شدن باز کنیم؟
رسیدیم به مهمترین بخش مقاله. حالا که فهمیدیم شیر گرفته چه نوع گرفتگی دارد، نوبت به عمل میرسد. چند روش برای باز کردن گرفتگی شیر وجود دارد؛ از سادهترین روشهای خانگی تا روشهای کمی پیچیدهتر. بهتر است از روش اول شروع کنید و اگر جواب نداد، سراغ روش بعدی بروید.
روش اول؛ تمیز کردن سردوشی (پرلاتور)
سردوشی همان قطعهای است که در انتهای هر شیر آب بسته میشود و آب را پخش میکند. این روش برای حدود ۹۰ درصد گرفتگیهای ساده جواب میدهد. اول شیر آب را ببندید. بعد با دست یا یک انبردست نرم، سردوشی را خلاف جهت عقربههای ساعت بچرخانید تا باز شود. مراقب باشید به بدنه شیر خط نیفتد.
بعد از باز کردن، داخل سردوشی یک توری ریز و چند صفحه شیاردار میبینید. این قطعات را بیرون بیاورید. با یک مسواک کهنه، تمام رسوبها، زنگ و گلولای را تمیز کنید. اگر رسوب سفید و سفت بود، سردوشی را یک شب در ظرف سرکه سفید قرار دهید. صبح دوباره با مسواک تمیزش کنید. سرکه رسوب را حل میکند و به قطعات آسیب نمیزند. هرگز از وایتکس یا جوهر نمک استفاده نکنید، چون قطعات پلاستیکی و لاستیکی را خراب میکند.
بعد از تمیزکاری، همه قطعات را سر جایشان بگذارید و سردوشی را دوباره به شیر ببندید. شیر را باز کنید. اگر فشار آب برگشت، مشکل حل شده است.
روش دوم؛ شستن مغزی شیر
اگر بدون سردوشی هم آب بهدرستی خارج نشد، یعنی گرفتگی داخل خود شیر است. در این حالت باید سراغ مغزی شیر بروید. مغزی همان قطعه داخلی است که با چرخاندن دسته شیر، جریان آب را کنترل میکند.
اول شیر اصلی آب را ببندید. بعد دسته شیر را باز کنید. بسته به مدل شیر، یا یک پیچ پشت دسته قرار دارد یا یک کلاهک پلاستیکی روی آن. پیچ را باز کنید و دسته را جدا کنید. حالا مغزی شیر مشخص میشود. با آچار مناسب، مغزی را خلاف جهت عقربههای ساعت باز کنید.
مغزی را بیرون بیاورید. داخل آن واشرها و کانالهای ریز وجود دارد. با مسواک و سرکه همه قسمتها را تمیز کنید. اگر واشرها خراب یا خرد شده بودند، آنها را با واشر جدید جایگزین کنید. اگر رسوب زیادی روی مغزی بود، آن را چند ساعت در سرکه بخوابانید. بعد از تمیزکاری، مغزی را دوباره سر جایش ببندید، دسته را نصب کنید، شیر اصلی را باز کنید و نتیجه را بررسی کنید.
روش سوم؛ باز کردن گرفتگی لوله پشت دیوار
اگر با تمیز کردن سردوشی و مغزی هم مشکل حل نشد، یعنی گرفتگی داخل لولههای پشت دیوار است. قبل از اینکه سراغ لولهبازکنهای حرفهای بروید، یک روش ساده را امتحان کنید. شیر آب را باز کنید و با یک چکش چوبی یا دسته پیچگوشتی، چند ضربه آرام به لوله پشت شیر بزنید. گاهی این ضربهها باعث جابهجایی رسوب یا ذرات گیرکرده میشود و مسیر باز میشود.
روش چهارم؛ تعویض شیر
اگر هیچکدام از این روشها جواب نداد، یعنی داخل شیر آنقدر رسوب و زنگ و ذرات جمع شده که دیگر قابل تعمیر نیست. در این حالت، تعویض شیر معمولاً هم ارزانتر است و هم سریعتر از تعمیر آن. یک شیر جدید تهیه کنید و شیر قدیمی را تعویض کنید.
نتیجهگیری
شیرآلات و لولههای خانه معمولاً بهخاطر رسوب آب سخت، زنگ آهن، شن و ماسه یا خردهواشرها دچار گرفتگی میشوند. بیشتر این گرفتگیها با تمیز کردن سردوشی و استفاده از سرکه و مسواک برطرف میشوند. اگر این روش جواب نداد، باید سراغ شستن مغزی شیر بروید. هرگز از سوزن یا تیغ برای تمیز کردن توری استفاده نکنید، چون به آن آسیب میزند. اگر هیچکدام از روشها نتیجه نداد، بهترین کار تعویض شیر است. برای جلوگیری از گرفتگی هم بهتر است هر چند ماه یکبار سردوشی را باز و تمیز کنید و اگر آب خانه شما سخت است، از دستگاه آبسختیگیر استفاده کنید.